Eğitim Seviyesi ve Zeka (IQ) Işığında Ateistler ve Teistler Kıyaslaması

Özellikle internetteki atışmalarda, ateistler ve teistler arasında karşı tarafı cehalet ve kendi tarafını eğitim ile hizalı göstermek yaygın rastlanan bir durumdur. Bu yazımız, bu iddialar üzerine olan akademik araştırmaların ve akademik saptamaların derlemesidir.

Türkiye Diyanet İşleri Başkanlığının 2014 yılındaki “Eğitim Seviyesi Yükseldikçe Dinden Uzaklaşma Artıyor” beyanı¹, 2019 yılındaki “Tahsil ile dindarlık arasında ters yönlü ilişkiden bahsedilebilir” beyanı² ise üstte bahsettiğimiz aksine, dindar bir otoritenin yaptığı bir saptamadır.

1. EĞİTİM SEVİYESİNE GÖRE TANRI YANILGISI VE DİN BOZUKLUĞU
2. DİN VE FELSEFE HAKKINDA BİLGİ SAHİBİ OLMA EKSENİN ATEİSTLER VE TEİSTLER
3. ZEKA EKSENİNDE ATEİSTLER VE TEİSTLER
4. FELSEFECİLERİN TANRI YANILGISI ORANI
5. SONUÇ YERİNE

EĞİTİM SEVİYESİNE GÖRE TANRI YANILGISI VE DİN BOZUKLUĞU

Türkiye Diyanet İşleri Başkanlığının 2014 yılındaki “Eğitim Seviyesi Yükseldikçe Dinden Uzaklaşma Artıyor” beyanı³, 2019 yılındaki “Tahsil ile dindarlık arasında ters yönlü ilişkiden bahsedilebilir” beyanı⁴, Pew Research’ün ABD-deki araştırmaları tarafından doğrulanmaktadır.

2010 tarihli Pew Research raporu⁵na göre, Ateistler ve Agnostikler (beraber) ABD nüfus’unun %4’ü tanrı yanılgısından muaf veya agnostik. Pew Research’ın 2021 tarihli raporu⁶na göre, ABD nüfusu’nun %5’i tanrı yanılgısından muaf. ABD Nüfus İstatistik Kurumu’nun verileri⁷ne göre, 2011’de ABD nüfusunun%30,4’ü Lisans diplomasına sahip iken 2021’de bu sayı %37,9’a eşit. Pew Research’ün “The Religious Landscape” raporu⁸na göre, ABD’de üniversite mezunlarının %14’ü tanrı yanılgısından muaf (yani ateistler) ve %25’i din adlı bozukluktan muaf. Ateistler toplam nüfus’un %5’ini oluştururken üniversite mezunları arasında hemen hemen 3 kata çıkmaktalar. Altta, Pew verilerini Türkçeleştirdiğimiz hali veriyoruz, gömülü linklerden Pew Research’ün kendi grafiklerine ulaşabilirsiniz:

Görüldüğü gibi, toplam nüfusun %4-ü veya %5-i tanrı yanılgısından muaf iken, üniversite mezunları arasında bu oran 3 kat artmakta.

daha fazlası da var. Eğitim seviyesi yükseldikçe, Bireylerin dine bağımlılığı veya dinin bireylerin hayatındaki din önemi de düşmekte. Pew Research’ün “ABD’de daha yüksek eğitim daha düşük dindarlığa mı eşit?” adlı çalışması⁹nda da desteklenmekte diyanetin beyanı. Çalışma’nın giriş paragraflarında şöyle denilmekte örneğin:

daha yüksek eğitim seviyesi, tanrıya inanç, ibadet sıklığı ve dinin onlara önemi gibi ölçülerde dine bağlılıkta daha düşük seviyeler ile ilişkili.

Görsel 3: Eğitim seviyesine göre, din bozukluğuna bağımlılık.

“Din benim için oldukça önemli” diyenler lise-altı eğitimlilerde %66 iken yüksek lisanslılarda %46, lisanslılarda %47 oranında. Lisanslıların %28’i, yüksek lisanslıların %30’u “Din benim için pek önemli değil” derken bu gösterge lise-altı eğitimlilerde %11. Araştırma havuzunu sadece din bozukluğu olan insanlarla sınırladığımızda bile görmekteyiz ki eğitim ilerledikçe din bozukluğuna olan bağımlılıkta da tedavi olunma ilerlemekte.

Olayı bir adım daha ileri götüreyim: ABD Ulusal Bilimler Akademisi (National Academy of Sciences) üyeleri üzerinde 1998 yılında yapılan anket, üyelerin  sadece %7’sinin tanrıya inandığını, %72,2’sinin inanmadığını ve %20,8′inin şüpheli veya agnostik olduğunu gösterdi.

DİN VE FELSEFE HAKKINDA BİLGİ SAHİBİ OLMA EKSENİNDE ATEİSTLER VE TEİSTLER

Pew Research’ın 2010 yayınlı ABD Dini Bilgi Araştırması¹⁰ buna bir örnektir. 32 sorudan oluşan ankette, en yüksek doğru cevap ortalaması 20.9 doğru cevap ile Ateistler ve Agnostikler grubunda. Devamında 20.5 ve 20.3 doğru cevap ile Museviler ve Mormonlar gelmekte.

Pew Research’ın Hristiyanlık ve Kutsal Kitap, Dünya Dinleri, ve Kamu Hayatında Dinler adlı 3 ayrı başlık ile yaptığı anketlerde de oldukça iyi noktalara denk gelmekteyiz. Hristiyanlık konusunda en iyi skora sahip Mormonlar 12 soruda 7.9 ortalama yaparken Ateistler&Agnostikler 6.7 ortalama yapmaktalar. Dünya Dinleri üzerine olan ankette 12 soruda 7.9 yapan Museviler en iyi ortalamaya sahipken ateistler 7.5 ile ikinci sıradalar. Dinin Sosyal Hayattaki yeri konusunda da Ateist&Agnostik grup ile Museviler en önde, Ateistler 2.8 iken Museviler 2.7.

Araştırmanın detaylarına bakmaya devam ederseniz, kendi dinleriyle ilgili ne kadar basit şeyleri bile bilmeyen dindar oranlarının ne kadar yüksek idüğünü görürsünüz. Örneğin, Protestanların %53’ü, Protestan Reformunun kökeninin Martin Luther yazıları idüğünü bilmemekte. Katoliklerin %45’i, servis edilen şarap ve ekmeğin aslında ne anlama geldiğini bilmemekte.

ZEKA EKSENİNDE ATEİSTLER VE TEİSTLER

Din ve zeka arasında negatif korelasyon varlığı en az 1920 yılından beri akademik olarak saptanmıştır. Bunun devamında, çeşitli zeka ölçüleri ile, birçok ülkede ulusal seviyede “din ve zeka” üzerine çalışmalar yapılmıştır ve bu çalışmalar sayesinde, din ile zeka arasındaki negatif korelasyon netçe temellendirilmiştir¹¹. Richard Lynn, John Harvey ve Helmuth Nyborg’un (2009) aktardığı¹²na göre,

• P. Bell’ın 2002 yılında Forbes dergisinde yayınladığı “Can You Believe It?” adlı çalışmada din ve zeka arasındaki ilişki üzerine olan 43 çalışma derlenmiş ve bunların 39-u negatif korelasyon saptamış.
• Hollanda’da 1538 katılımcılı ankette Agnostikler dindarlardan 4 IQ puanı daha yüksek sonuç elde etmiş.
• ABD’de 14 277 genç üzerinde yapılan anketlere göre, kendisini “hiç dindar değil” diye tanımlayanlar (103.09 IQ); “biraz dindar (99.28 IQ)” ve “çok dindar (98.28 IQ)” diyenlerden daha yüksek IQ sonucu elde etti.
• 12-17 yaş arası 6825 Amerikalı üzerinde yapılan araştırmada, ateistler dindarlardan 6 g-IQ daha yüksek sonuç gösterdi.
• 137 ülkeden elde edilen verilerin incelenmesinden yapılan saptamada, tanrı yanılgısızlığı (ateizm) ve zeka arasında 0.60-lık korelasyon var.

Florian Dürlinger ve Jakob Pietschnig, 1928 ve 2020 yılları arasında din ve zeka arasındaki korelasyon üzerine olan 100 akademik çalışmayı derledi¹³. Bu 100 çalışmanın 86-sı hakem heyeti incelemesinden geçerek yayınlanmış çalışmalardır, 14-ü yayınlanmamış çalışmalardır. Bu 100 çalışmanın bazıları birden fazla havuza sahip ve toplamda 105 havuz üzerinde yapılmıştır bu çalışmalar. Bu 100 çalışma toplamda 112 982 kişiyi kapsamaktadır. Onların 103 216-sı yayınlanmış 86 çalışmanın kapsamındadır.

• Yayınlanmış 86 akademik çalışmanın 78-i, dindarlık ve zeka arasında negatif korelasyon saptarken 8 akademik çalışma dindarlık ve zeka arasında pozitif korelasyon saptadı. Toplamda, dindarlık ve zeka arasında 89 çalışma negatif, 10 çalışma ise pozitif korelasyona ulaştı.
• Dindarlık ve zeka arasında negatif korelasyon saptamış 78 akademik çalışmanın ortalaması, -0,18 iken, zeka ve dindarlık arasında pozitif saptama öneren 8 çalışmanın ortalaması +0,09. En yüksek negatif korelasyon -0,60 iken, en yüksek pozitif korelasyon +0,24. Saptanan en düşük korelasyonlar: -0,01 ve +0,01.

FELSEFECİLERİN TANRI YANILGISI ORANI:

Değinmeye değer gördüğüm bir diğer husus da “tanrı felsefenin konusudur” kaçamağıdır. Bu iddiaya göre, bilim insanı veya eğitimli farketmez, önemli olan felsefe bilmekmiş ve tanrı yanılgısına mensup olmayanlar ne kadar eğitimli ise de felsefe eksikliğinden ötürü imiş. Öyleyse, profesyönel ve uzman, akredite akademisyenlerin tanrı yanılgısı oranına bakalım. Bu yönde 2009 ve 2020 yıllarında yapılan 2 anket var:

99 farklı kurumdan 1972 profesyönel analitik felsefeciye sorulan anketi 931-i cevapladı. o 931 felsefecinin %72.8-i “tanrı yoktur” demekte.

Aynı yazarlar, 2020 yılında 1800 felsefeci ile benzer anket yaptılar ve katılımcıların %66.9-unun tanrı yanılgısından muaf olduğu ortaya çıktı:

SONUÇ YERİNE

Yazımız, herhangi bir çıkarım önermemekte: “eğitim seviyesi yükseldikçe din bozukluğu düşüyor demek ki dindarlar eğitimsiz” veya herhangi bir çıkarım yapmamakta – sadece verileri sunmakta.

KAYNAKÇA

1. https://www.haksozhaber.net/egitim-seviyesi-yukseldikce-dinden-uzaklasma-artiyor-50017h.htm
2. https://artigercek.com/guncel/egitim-seviyesi-arttikca-dinden-uzaklasiliyor-83550h
3. https://www.haksozhaber.net/egitim-seviyesi-yukseldikce-dinden-uzaklasma-artiyor-50017h.htm
4. https://artigercek.com/guncel/egitim-seviyesi-arttikca-dinden-uzaklasiliyor-83550h
5. https://www.pewresearch.org/religion/2010/09/28/u-s-religious-knowledge-survey/
6. https://www.pewresearch.org/religion/2021/01/14/measuring-religion-in-pew-research-centers-american-trends-panel/
7. https://www.census.gov/newsroom/press-releases/2022/educational-attainment.html#:~:text=The%20percentage%20of%20the%20population,from%2030.4%25%20to%2037.9%25.
8. https://www.pewresearch.org/religion/religious-landscape-study/educational-distribution/college/
9. https://www.pewresearch.org/religion/2017/04/26/in-america-does-more-education-equal-less-religion/
10. https://www.pewresearch.org/religion/2010/09/28/u-s-religious-knowledge-survey/
11. Dürlinger F, Pietschnig J (2022) Meta-analyzing intelligence and religiosity associations: Evidence from the multiverse. PLoS ONE 17(2): e0262699. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0262699 https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0262699
12. Lynn, Richard; John Harvey; Helmuth Nyborg (2009). “Average intelligence predicts atheism rates across 137 nations”. Intelligence. 37: 11–15. doi:10.1016/j.intell.2008.03.004.
13. Dürlinger F, Pietschnig J (2022) Meta-analyzing intelligence and religiosity associations: Evidence from the multiverse. PLoS ONE 17(2): e0262699. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0262699