Irkmerkezli apartheidler oldukça recmedilirken din temelli apartheide sessiz kaldığınızın farkında mısınız? Bu yazımızda, dinlere verilen dokunulmazlıklar sayesinde dinmerkezli apartheidin de yok sayıldığını (ignore edildiğini) anlatacağız.

Aparteid, en kısa haliyle, Güney Afrikada belirli bir ırkın (beyazların?) diğerlerinden kurumsal olarak ayrı ve üstün tutulduğu yönetime verilen isimdir: Diğer ırkların sahip olmadığı bazı haklara sahip olmaları, bazı haklarda öncelik sahibi olmaları vesair. Bu yazıda, ırk yerine, günümüzde müslüman devletlerde müslümanların diğerlerinden kurumsal olarak ayrı ve üstün tutulduğu sistemlerle yönetildiğini vurgulayacağuz.

Son zamanlarda özellikle müslüman kitlelerde İsrail’i “aparteid” ile yaftalamak yaygınlaşmaya başladı. Uluslararası Tüzel Kişiliklerin de İsraili aparteidlik ile yaftaladığını görmek mümkün:

• Uluslararası Adalet Divanı İsraili aparteidlikle suçladı. – https://serbestiyet.com/dis-haber/uluslararasi-adalet-divani-israil-gazzede-isgalci-guc-konumundadir-174974/
• Uluslararası Af Örgütü, İsrail’i aparteidlikle suçladı. – https://www.amnesty.org.tr/icerik/isgal-altindaki-filistin-topraklarinda-israilin-apartheid-rejimi
• Human Rights Watch, İsrail’i aparteidlikle suçladı. – https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-56906724
• Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı İsraili aparteidikle suçladı – https://www.setav.org/yorum/israil-bir-apartheid-devleti-mi

Bu yazıda İsrail savunusu yazacak değiliz, İsraile yöneltilen suçlamalara reddiye yapmayacağız veya çifte standartı vurgulamayacağız – ki, dinmerkezli apartheidin İsrailde de var idüğünü düşünüyoruz ve buna da karşıyız. Bu yazıdaki amacımız, tıpkı emperyalizm söz konusu olduğunda müslümanların emperyalizmi gözardı edildiği gibi, aparteid söz konusu olunca da müslümanlar aparteizmi gözardı edilmekle kalmayıp tolere edildiğini anlatacağız ve anlatırken de uluslararası kurumların raporlarına yaslanacağız. Türkiye ve İranı numune olarak kullanacağız, zaten diğer müslüman ülkelerin ister hak hukuk meselesi, ister dini özgürlükleri, Türkiyeden daha düşük göstergelere sahip.

müslüman Toplumların Aparteidi

Aynı ayrıcalıkçılığı müslüman bireylerde, toplumlarda ve ülkelerde görmekteyiz. müslüman ülkelerde ve toplumlarda, din temelli, mezhep temelli ve islamüstünlükçü bir aparteid görmekteyiz. İktidar sahibi ve veya çoğunluk mezhepteki müslümanlar, diğer dinleri geçtik farklı mezhepteki dindaşlarına bile aparteid uyguladığını ortaya koyacağız. Bunun için en bilindik örnekten, yani Türkiye’den başlayalım:

Türkiye’de islammerkezli Aparteid

Türkiye’ye bakılınca hem din hem mezhep temelli aparteid görmek mümkün:

• Türkiye Cumhuriyeti Milli Eğitim Bakanlığı, hem Anadolu Liselerinde hem İmam Hatip liselerinde müslümanların dini bayramı ramazanı bir bayram olarak kutlarken (https://ahmetyesevial.meb.k12.tr/icerikler/okulumuzda-ramazan-ayi-etkinligi-duzenlendi_16008930.html , https://dogm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2019_05/08105714_RamazanEtkinlikleri.pdf ), etkinlikler düzenlerken; aynı okullara Hristiyanların Noel bayramı kutlanmasını yasaklamıştır. (https://tr.euronews.com/2024/12/19/milli-egitim-mudurluklerinden-okullara-yilbasi-ve-noel-kutlanmasini-yasaklayan-yazi). Size soruyoruz: hristiyanların bayramı yasaklanırken müslüman bayramı organize etmek aparteid değil midir?
• Türkiye cumhuriyetinde, sünnilerin camileri devlet eliyle vatandaş vergisinden finanse edilirken, Alevilerin cemevleri 2024 yılının ortasına kadar vatandaş vergisinden finanse edilmemiştir (https://www.aa.com.tr/tr/gundem/cemevlerinin-aydinlatma-giderlerinin-odenmesine-dair-yonetmelik-resmi-gazetede/3197176). Size soruyoruz, bu durum mezhep temelli aparteid değil mi?
• Türkiye Cumhuriyeti, islam dininin belirli bir mezhebi (sünnilik) üzerine Diyanet İşleri Başkanlığı temin etmişken ne hristiyanlara ne musevilere ne de alevilere benzer kurum tahsil etmiştir. Size soruyoruz, bu durum hem din hem mezhep temelli aparteid değil mi?
• İbadethaneleri kamu bütçesinden karşılanmayan tek din veya mezhep Aleviler de değil. Gayrimüslim cemaatlerin ibadethaneleri d e devlet bütçesinden karşılanmaz: https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2021/03/27-Kasim-2020-Tarihli-Gorusme.pdf?utm_source=chatgpt.com Sadece islamın camileri ve islamda da sünnilerin camileri finanse edilmekte.
• ABD 2025 Dini Özgürlükler raporuna göre, Türkiye’de protestan ilahiyatçı eğitimi ve yetişmesi engellenmektedir. Devlet, sünni islam için her yere imam yetiştirirken protestan hristiyanların ilahiyatçı yetiştirmesinin engellenmesi aparteid değil midir?
• Sadece devlet olarak değil, bireyler ve toplum bazında baktığımızda da Türkiyedeki müslümanların aparteidini görüyoruz: Noel kutlamalarının sabote edilmesi, Yeni Yıl kutlamalarının sabote edilmesi, musevilerin Hamursuz bayramını kutladı diye Kahve Dünyası adlı işletmenin sabote edilmesi ama ramazan kutlamadı diye Vestelin sabote edilmesi. Tüm bunlar aparteid değil midir?

Belirli bir dinin belirli bir mezhebinin ibadethanesini finanse etmeye vatandaşı zorlamak aparteid değil midir?

Türkiyede sünni>islam aparteidi üstte saydıklarımla sınırlı da değildir. Din kültürü ve ahlak bilgisi dersinde ne başka dinlerin ahlak anlayışı, ne de ahlak felsefesi anlatılmakta, sadece sünni islamın kaideleri anlatılmakta. Soruyoruz size, bu durum bir aparteid değil mi?

Buna benzer bir sürü örnek sayabiliriz. Ama yazıyı az da olsa kısaltmak amacıyla sıradaki ülkemize geçelim.

İran’ın islammerkezli Aparteidi

ABD’nin İran üzerine 2022 Dini Özgürlük raporlarına göre:

• İranda başka dinlerden islama geçmek mümkünken, islamı terk etmek yasak. Soruyoruz size, bu durum aparteid değil mi?
• Gayrimüslimlerin kendi dinini propaganda hakkı yok. Soruyoruz size, bu durum aparteid değil mi?
• HWRF’in veritabanında, İranda 66 kişi dini özgürlüğünü yaşadığı için hapisteydi.
• Bahai dinindekiler hedef alınmakta ve zulüm görmekte.

ABD’nin USCIRF 2025 Raporuna göre:

• İran hükümeti, 2024 yılında, 900’den fazla din temelli infaz gerçekleştirmiştir.
• İran hükümeti, sünni müslümanları hedef almış, onları belirsiz şekilde kaybetmiş, evlerini yıkmış vesaire.
• Hicab politikasına boyun eğmeyen kadınları hedef alan “Nour” kampanyası başlatmış.
• Hakop Gochumyan, evanjelik hristiyanlığı yaymak suçuyla; Mina Khajavi, zionist hristiyanlığı yaymak suçuyla mahkum edilmiş.

Bunlar aparteid değil mi?

• Human Rights Watch’un 2017 raporuna göre, İranda gayrimüslimler belediye başkanlığı, belediye meclisi, cumhurbaşkanlığı gibi mevkilere aday olamıyor. Soruyoruz size, bu durum aparteid değil mi? https://www.hrw.org/news/2017/04/19/irans-guardian-council-tries-exclude-non-muslims-running
• İranda, islami giyime uymadı diye kadınlar öldürüldü ve hâlâ da öldürülmekte. Soruyoruz, kadınlara islama uygun giyinmeye zorlamak ve islama uygun giyinmedi diye öldürmek, ceza vermek aparteid değil midir?

Örnekleri çoğaltmak mümkün, liste uzar gider: Suudi Arabistanda bir şehre sadece müslümanların alınması diğer dindekilerin bile alınmaması da dünyaca kabul görmüş bir diğer apartheid. Veya İsrailde kadınlar bile askerliğe zorlanırken hayatını TANAH (Musevi kutsal kitabı) için harcamak isteyenlerin askerlikten muaf tutulmasının da bir apartheid idüğünü öne sürüyoruz. Soruyoruz size, bunlar apartheid değil mi?

---

Görüldüğü gibi, ırk temelli aparteide karşı çıkarken din merkezli apartheide neden sessizsiniz? Neden dinlere her konuda ayrımcılık ve dokunulmazlık veriyorsunuz? Dinlerin apartheid’ine sessizsiniz, dinlerin hakaretlerine sessizsiniz, dinlerin diktelerine sessizsiniz. İsrail’e yöneltilen apartheid suçlamalarına samimice inanıyorsanız ve apartheide karşı iseniz, dinmerkezli apartheide neden karşı değilsiniz? Eğer siz İsrailde apartheid varlığına samimice inanıyorsanız ve bu duruma karşı olup müslümanların müslümanlık-merkezli apartheidine sessizseniz, siz apartheide karşı değil, Yahudilere karşı ırkçı olan bir ırkçısınız.